Wie maakt de regels? De Omgevingswet in het kort

Vier overheden, één wet

Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Die wet bundelt de regels voor de fysieke leefomgeving, zoals bouwen, water, bodem, natuur, erfgoed en milieu. Ze verving onder meer de Wet ruimtelijke ordening (Wro) en de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Vier soorten overheden maken onder deze wet regels en besluiten: het Rijk, de provincie, het waterschap en de gemeente.

De wet werkt met zes kerninstrumenten: de omgevingsvisie, het programma, decentrale regels, algemene rijksregels, de omgevingsvergunning en het projectbesluit. Wie een perceel bekijkt, heeft vooral met de regels en de omgevingsvergunning te maken. Het schema laat zien wie welk document vaststelt.

IPLO — Maak kennis met de Omgevingswet · wetten.overheid.nl — Omgevingswet

Visie, verordening en omgevingsplan

Een omgevingsvisie beschrijft op hoofdlijnen hoe een overheid de leefomgeving op lange termijn wil ontwikkelen. Het Rijk, elke provincie en elke gemeente hebben er een. De visie bindt alleen de overheid die haar vaststelt. Er staan geen regels in voor inwoners of bedrijven.

Regels staan in andere documenten. Provinciale Staten stellen één omgevingsverordening per provincie vast. Daarin staan regels die rechtstreeks voor burgers en bedrijven kunnen gelden, en instructieregels die gemeenten en waterschappen moeten verwerken. Het algemeen bestuur van het waterschap stelt één waterschapsverordening vast; die verving onder meer de keur.

De gemeenteraad stelt één omgevingsplan vast voor het hele grondgebied van de gemeente. Het omgevingsplan vervangt de bestemmingsplannen en bevat de lokale regels voor de fysieke leefomgeving. Voor een concreet perceel is dit meestal het belangrijkste document.

IPLO — Omgevingsvisie · IPLO — Omgevingsverordening · IPLO — Waterschapsverordening: overgangsrecht · wetten.overheid.nl — Omgevingswet

Het omgevingsplan is nog in overgang

Op 1 januari 2024 kreeg elke gemeente automatisch een omgevingsplan. Dat bestaat uit een tijdelijk deel en een nieuw deel. In het tijdelijke deel staan de oude bestemmingsplannen en andere oude plannen, een aantal gemeentelijke verordeningen en de bruidsschat. Het nieuwe deel is leeg totdat de gemeente er zelf regels in opneemt.

De bruidsschat bestaat uit rijksregels over onderwerpen die het Rijk niet langer zelf regelt. Het Rijk heeft ze bij de invoering automatisch aan het tijdelijke deel toegevoegd. De gemeente kan die regels houden, aanpassen of laten vervallen.

Gemeenten werken toe naar één volledig nieuw omgevingsplan. De overgangsfase loopt tot 1 januari 2032; IPLO spreekt van eind 2031. Tot die tijd kan op één perceel een oud bestemmingsplan gelden naast nieuwe regels. U vindt beide in Regels op de kaart, dat de viewer van ruimtelijkeplannen.nl vervangt. Die oude website is nog bereikbaar, maar de informatie daar is mogelijk onvolledig of verouderd.

IPLO — Omgevingsplan van rechtswege · IPLO — Overgangsfase omgevingsplan · Staatsblad 2023, 267 — einddatum van de overgangsfase · IPLO — Transitie ruimtelijkeplannen.nl

De rijksregels: Bal, Bbl, Bkl en Omgevingsbesluit

De wet zelf bevat vooral de hoofdlijnen. De uitwerking staat in vier algemene maatregelen van bestuur (AMvB’s). Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevatten rijksregels voor burgers en bedrijven. Het Bal gaat over activiteiten in de leefomgeving, zoals milieubelastende activiteiten en lozingen. Het Bbl bevat de regels voor het bouwen, gebruiken en slopen van bouwwerken en verving het Bouwbesluit 2012.

Het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) is gericht op de overheid zelf, met onder meer omgevingswaarden, instructieregels en beoordelingsregels. Het Omgevingsbesluit regelt vooral wie bevoegd gezag is en hoe procedures verlopen. Technische details, zoals wat een aanvraag moet bevatten, staan in de Omgevingsregeling.

IPLO — Inhoud van de Omgevingswet in het kort · wetten.overheid.nl — Omgevingswet

Vergunningvrij, melding of omgevingsvergunning

Bij bouwen gaat het om twee activiteiten. De technische bouwactiviteit gaat over de bouwtechnische regels van het Bbl. De omgevingsplanactiviteit gaat over de vraag of het bouwwerk past binnen de regels van het omgevingsplan. Eén aanvraag kan meerdere activiteiten omvatten, maar dat hoeft niet.

Vergunningvrij betekent dat u geen vergunning hoeft aan te vragen. De technische regels van het Bbl blijven gelden. Of ook de ruimtelijke regels van het omgevingsplan gelden, hangt af van de vrijstelling: sommige vergunningvrije bouwwerken zijn onder voorwaarden van die regels vrijgesteld. Controleer zowel het technische als het ruimtelijke deel in het Omgevingsloket. Er kan nog wel een meldingsplicht of informatieplicht gelden.

Vraagt u een omgevingsvergunning aan, dan geldt meestal de reguliere procedure. Het bevoegd gezag, meestal de gemeente, beslist dan normaal binnen 8 weken en kan die termijn één keer met maximaal 6 weken verlengen. In een beperkt aantal gevallen geldt de uitgebreide procedure, met een beslistermijn van 6 maanden.

IPLO — Bouwen: vergunning of melding · IPLO — Bijbehorende bouwwerken · IPLO — Reguliere procedure omgevingsvergunning · IPLO — Korte en uitgebreide voorbereidingsprocedure

Zo controleert u de regels voor uw perceel

Het Omgevingsloket op omgevingswet.overheid.nl is onderdeel van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Met Regels op de kaart ziet u welke regels en plannen op een locatie gelden. De Vergunningcheck stelt vragen over uw plan en laat zien of u een vergunning nodig heeft of een melding moet doen. Via Aanvragen dient u een aanvraag of melding in.

Aan de uitkomst van de Vergunningcheck kunt u geen rechten ontlenen. Stelt de check geen vragen over uw activiteit, dan krijgt u het advies contact op te nemen met bijvoorbeeld de gemeente of het waterschap. Bij twijfel of bij een groter plan is het verstandig vroeg met de gemeente te overleggen. Sommige gemeenten bieden daarvoor Verken uw idee aan in het Omgevingsloket.

Perceelkaarten toont de perceelgrens, maar nog geen planlaag uit het DSO. Een leeg kaartvlak zegt dus niets over wat er mag. Noteer de kadastrale aanduiding en het adres, zoek de locatie op in Regels op de kaart en lees bij elk gekleurd vlak ook de bijbehorende regels.

IPLO — Omgevingsloket op hoofdlijnen · IPLO — Resultaat van de Vergunningcheck · Rijksoverheid — De Omgevingswet voor inwoners · Omgevingsloket — Regels op de kaart